خانواده یک زندانی چه می کشد؟


خانواده یک زندانی چه می کشد؟ - تصویر 1

زندانی کردن یک مجرم برای افزایش ایمنی جامعه انجام می شود ولی خانواده های این افراد چنان در معرض خطر قرار می گیرند که ممکن است به بزهکاران یا به شخصیت های افسرده تبدیل شوند...

 

سال ۸۵، در ایران مطالعه ای در شهر شیراز به وسیله حبیب محمدی و همکارانش روی خانواده زندانیانی که به جرم حمل یا مصرف موادمخدر دوران حبس را می گذراندند، انجام شد. نتایج این مطالعه نشان داد زندانی شدن سرپرست خانواده در چند حوزه زندگی خانوادگی تاثیر داشته؛ امرار معاش، قدرت جامعه پذیری فرزندان، کیفیت تحصیل و در موارد متعدد، ترک تحصیل و افزایش احتمال طلاق. نتایج یک مطالعه دیگر در گیلان در سال ۸۷، روی ۱۰۸ زندانی که به جرم پرداخت نکردن مهریه در زندان بودند، نشان داد بیشتر آنها تحصیلات و درآمد متوسط رو به پایینی داشته اند. این مساله نشان می دهد حتی در مواردی که خود زن باعث زندانی?شدن شوهرش می شود، سطح خانواده از متوسط به فقر می رسد و اگر فقیر باشند، فقیرتر می شوند و هیچ ضمانتی برای بهترشدن اوضاع وجود ندارد. به بهانه ۵ خرداد، روز ملی حمایت از خانواده زندانیان نگاهی داشته ایم به همین موضوع.

 

گفت و گو با دکتر سامرند سلیمی روان پزشک و خانواده درمانگر

 

مــلاقــات بــا زنــدانــی اســتــرس مــی آورد

متاسفانه هیچ کس با خانواده های زندانی همدردی نمی کند، بچه های این خانواده ها احساس مقصربودن دارند، زنانی که شوهرانشان در زندان هستند به راحتی نمی توانند مشکلاتشان را با دیگران در میان بگذارند و... این موارد، فقط بخشی از مشکل هایی بود که دکتر سامرند سلیمی، روان پزشک و خانواده درمانگر از آنها به عنوان مشکل های پیش روی یک خانواده زندانی نام می برد. گفت وگوی ما را با ایشان میخوانید.

 

 

▪ در ایران بیشتر زندانی ها چه جرم هایی دارند و اثر آن روی فرزندانشان چیست؟

در ایران بیشترین زندانی ها به جرم سرقت دستگیر شده اند. وقتی پدر به علت سرقت که دلیل ارتکاب آن هم فقر است، دستگیر می شود، فرزندان با مشکلات عدیده مالی مواجه خواهند شد و اگر مهارت شغلی نداشته باشند (که در بیشتر موارد ندارند)، نمی توانند شغلی بیابند و خیلی وقت ها راه پدر را در پیش می گیرند.

 

▪ تشکلی یا انجمنی برای حمایت از خانواده زندانیان وجود ندارد؟

حمایت از خانواده زندانی ها در دنیا بر عهده سازمان مردم نهاد و سازمان های حمایت از زندانیان است ولی در هیچ جای دنیا وضعیت این سازمان ها و حمایت آنها مطلوب نیست. در کشور ما هم این مشکلات فراوان ترند. مثلا چندی پیش رییس هیات مدیره انجمن حمایت از زندانی های مشهد، در مصاحبه ای گفته بود ظرفیت زندان های این شهر ۳ هزار نفر است ولی ۱۳ هزار زندانی دارند و فقط ۲۳۱ خانواده این زندانیان تحت پوشش این سازمان مردم نهاد هستند.

 

 

▪ وقتی در دادگاه کسی را محکوم می کنند، در صدور حکم به شرایط خانوادگی او هم توجه می شود؟

نه، چون جرم را فرد مرتکب شده ولی درواقع خانواده او هم مجازات می شوند و همراه فرد مجرم، همسر و فرزندانش هم نوعی حبس را می گذرانند.

 

 

▪ خانم هایی که همسرانشان دوران حبس را می گذرانند، دچار چه مشکلاتی می شوند؟

وقتی همسر زنی در زندان است، ساده ترین مشکل او دلتنگی است که همین مشکل ساده به اندازه کافی بزرگ است. احساس تنهایی و ناامنی حتما گریبانش را خواهد گرفت، چون تمام مسوولیت مراقبت از فرزندان بر ��وش او می افتد و مجبور است نقش های جدید را بپذیرد و مثلا نان آور خانواده هم بشود. این نقش ها به اندازه کافی استرس زا هستند. این خانم ها حتی نمی توانند با کسی درددل کنند و مشکلاتشان را با دیگران در میان بگذارند؛ هم برای حفظ آبروی خانواده هم به این دلیل که رویشان نمی شود در این مورد حرفی بزنند. در ضمن ترس از مورد انگ های اجتماعی واقع شدن هم وجود دارد. علاوه بر همه اینها، فشار اقتصادی طاقت فرساست. هم نیازهای مادی خانواده باید تامین شود و هم هزینه ها و مخارجی که خکسر زندانی دارد.

 

 

▪ ملاقات با زندانی این دلتنگی ها را کم نمی کند؟

ملاقات هم استرس هایی دارد؛ وقت آن کم است و معطل ماندن پشت درهای زندان و ملاقات از دور و نداشتن امکان ملاقات بدون واسطه و از پشت شیشه، همه و همه روندی فرسایشی دارند.

 

 

▪ اطرافیان چه نقشی می توانند داشته باشند؟

متاسفانه معمولا هیچ کس با این خانواده ها همدردی نمی کند چون یکی از اعضایشان مرتکب جرم شده و مجرم، محکوم است. این رفتار باعث می شود احساس دوگانه عشق و خشم نسبت به زندانی در دل آنها به وجود آید و این احساس های متعارض، منشاء اضطراب و افسردگی هستند.

 

 

▪ بچه های افراد زندانی دچار چه مشکلاتی می شوند؟

بچه ها معمولا در چند حالت حس مشترکی دارند؛ طلاق، دعوا، مرگ و زندانی شدن والدین این حس مشترک، احساس مقصربودن است. آنها خود را گناهکار می دانند و مثلا فکر می کنند چون فلان چیز را خواسته اند، پدرشان مجبور به دزدی شده و الان در زندان است، یا فکر می کنند لابد پدر دوستشان نداشته که مرتکب این کار شده و الان آنها را ترک کرده است. این حس آنها را دچار غم و اندوه می کند. معمولا همسالان و همکلاسی هایشان هم آنها را طرد می کنند و این در روحیه شان تاثیر منفی دارد. پدیده دیگر، ایجاد کودک والد است، یعنی کودک مجبور می شود نقش والد را به عهده بگیرد و از مادر و خواهر و برادرش محافظت کند که این مسوولیت بسیار سنگین است.

 

 

▪ بهتر نیست به بچه ای که پدرش در زندان است، حقیقت را نگویند؟

نه، متاسفانه این اشتباه شایع است ولی نباید مثلا به دروغ به بچه گفت پدرت رفته مسافرت، چون بالاخره او حقیقت را می فهمد و دچار احساس ناامنی، اضطراب و بدبینی می شود و این اضطراب در او می ماند. می توان به آنها گفت پدر دچار مشکلی شده و باید مدتی در جایی که مثل مسافرخانه است، بماند ولی ما نمی توانیم برویم پیش او.

 

 

▪ زندانی شدن مادر یا پدر در روحیه بچه ها تفاوتی ندارد؟

چرا، اگر پدر زندانی شود، بچه ها بیشتر به مواد مخدر گرایش پیدا می کنند ولی اگر مادر زندانی شود، گریه، انزوا و گوشه گیری آنها بیشتر می شود ولی نمی توان گفت کدام یک آسیب زننده تر هستند چون هر کدام عواقب خاص خود را دارند.

 

 

▪ آیا همیشه زندانی کردن همسر باعث بدبختی، ناراحتی و رنج طرف مقابلش می شود؟

نه، گاهی همسر (به خصوص زن) راحت می شود و کیفیت زندگی اش افزایش می یابد. همسری که خشونت دارد، مواد مصرف می کند، مدام پلیس در خانه ... است، نبودش بهتر از بودنش است و اتفاقا زندانی شدن او باعث امنیت و آرامش خانواده خواهد شد.

 

 

▪ نوع جرم در احساس خانواده زندانی تاثیر دارد؟

بله، مخصوصا خانواده زندانیان محکوم به اعدام بیشتر احساس تقصیر، بی پناهی و ناتوانی می کنند. آنها خود را به شدت متهم و ملامت می کند و مدام این احساس را دارند که می توانستند کار بهتری انجام دهند و نداده اند. آنها دچار حس بی کسی و بی قدرتی می شوند و حس می کنند فریادرسی ندارند.

 

 

▪ خود زندانیان دچار چه حسی می شوند؟

بیشتر آنها احساس می کنند دیگر تسلطی بر خانواده خود ندارند و ترس در مورد خانواده هم بسیار شایع است. آنها حتی مدام نگران از دست دادن همسرشان هم هستند و از برقراری روابط همسرشان با دیگران هم می ترسند و چون کاری از دستشان برنمی آید، تاثیر بسیار مخربی بر روح و روانشان بر جا می گذارد.

 

****************************************************************

● کـمـک بـه خـانـواده زنـدانـیـان از وظـایـف سـازمـان زنـدان هـاسـت

 

فاطمه نوبخت امیرکندی وکیل پایه یک دادگستری

 

انسان در جایگاه اشرف مخلوقات، دارای احترام و کرامت والایی است. در قانون اساسی به کرات به این امر اشاره شده اما در جایی که این احترام و کرامت خدشه دار می شود و حقوق انسانی مورد تعرض قرار می گیرد، سیطره پرداختن به علل این گونه رفتارها گسترده تر می شود. فردی که در جامعه مرتکب جرم می شود، طبق قانون در محاکم قضایی به جرم وی رسیدگی می شود و تا زمانی که تکلیف رسیدگی به جرم انتسابی معلوم نشده، دارای حقوقی است.

اصل ۳۹ قانون اساسی هتک حرمت و حیثیت کسی که به حکم قانون دستگیر، بازداشت، زندانی یا تبعید شده به هر صورت که باشد، ممنوع و مستوجب مجازات دانسته است.

 

مهم ترین دلیل ممنوع بودن هتک حرمت زندانی، آن است که او به دلیل اقامت در زندان قدرت دفاع از خود و حیثیت خود را ندارد و این وظیفه مسوولان و اداره کنندگان امور زندان و زندانی است که به حقوق وی آشنا باشند و به آن عمل کنند.

 

همچنین آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدام های تامینی و تربیتی کشور مصوب ۲۰/۹/۸۴ برای تامین بهتر حقوق زندانیان؛ محکومان قطعی را از متهمان جدا و به همین منظور زندان را محل اقامت محکومان قطعی و بازداشتگاه ها را محل اقامت متهمانی معرفی کرده که با قرار کتبی مقام قضایی تا اتخاد تصمیم حکم نهایی در آنجا نگهداری می شوند. به عبارتی، نگهداری متهمان با محکومان در یک مکان را ممنوع دانسته است. متعاقبا شخص محکوم با توجه به نوع و میزان جرم ارتکابی و نوع شخصیت و اخلاق و رفتار و نیز براساس پیشینه کیفری، به زندان های بسته یا مراکز حرفه آموزی و اشتغال معرفی و به این ترتیب دوران محکومیت وی آغاز می شود.

 

 

از جمله وظایف مهم سازمان زندان ها این هاست: ۱ اداره تمامی امور مربوط به زندانی و زندان ها ۲– ایجاد امکانات و تسهیلات لازم در زمینه اصلاح و ارشاد و فراهم آوردن بستری کاربردی برای آموزش و اشتغال آنها ۳ کمک مادی و معنوی به خانواده های آنها در طول مدتی که در زندان به سر می برند و ۴ مراقبت از زندانی بعد از خروج از زندان.

 

از حقوق دیگر زندانی در ایام حبس، می توان به استفاده از امکانات ورزشی و رادیو و تلویزیون و نشریه ها و انجام امور مذهبی، استفاده از مرخصی و ملاقات با بستگان اشاره کرد.

 

طبق اصل ۳۵ قانون اساسی، شخص زندانی حق اختیار وکیل دارد و می تواند در صورت نداشتن وکیل و عدم استطاعت مالی، از دادگاه تقاضا کند بدون پرداخت هزینه برای وی وکیل اختیار کند. در مورد حقوق زندانی و رفتار زندانبان با وی؛ بنیانگذار انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره)، بارها در نشست های حقوقی و در سخنرانی های خود و در جمع مسوولان قضایی به این مهم اشاره کرده اند که نحوه رفتار با زندانی باید همواره با احترام و آرامش باشد.

به نظر می رسد در تمام نظام های حقوقی دنیا، حقوق متهم و محکوم نیز مانند حقوق شاکی به رسمیت شناخته شده است و هدف از زندانی کردن محکوم، از بین بردن ریشه های جرم در جامعه و نیز ارعاب وی از انجام مجدد همان جرم پس از آزادی از زندان است و در آخر تا زمانی که از جانب متهم جرمی اثبات نشده، باید با احترام با وی رفتار شود و حتی بعد از اثبات جرم و صدور حکم نیز باید حقوق وی در زندان رعایت شود.

 

 

 

● قـوانـیـن حـمـایـت از خـانـواده هـای زنـدانـیـان در گـوشـه و کـنـار دنـیـا

 

استرالیا: کمک مالی و محل سکونت

طبق قوانین کشور استرالیا، خانواده های زندانیان به خصوص کودکان آنها به حمایت های ویژه ای نیاز دارند. این حمایت ها طبق قوانین اجتماعی مصوب ۱۹۹۷ اجرا می شود. در این خدمات، دپارتمان های دولتی، امور مالی دولتی و آژانس های غیردولتی، مراکز خدماتی بهداشتی و سلامتی مانند سلامت جسم و روان چه دولتی و چه خصوصی موظف اند براساس موقعیت خانواده های زندانیان به خصوص کودکان به آنها خدمات موردنیازشان را ارائه دهند.

 

حتی در استرالیا برای حمایت از خانواده های زندانیان بعد از آزادی زندانیان نیز تمهیداتی در نظر گرفته شده است که البته محدودتر از خدمات قبل از آزادی است. این خدمات شامل کمک های مالی فوری و یافتن مکانی برای سکونت زندانی و خانواده او بلافاصله بعد از آزادی است. این خدمات براساس قوانین مصوبه در سال ۱۹۹۹ است. به دلیل حساس و حیاتی بودن ارتباطات خانوادگی، خدماتی در نظر گرفته شده است تا خانواده های زندانیان و فرزندان آنها بتوانند زندانی را بپذیرند و ارتباط خانوادگی مناسبی با او برقرار کنند. نگرانی از خودکشی کردن در خانواده زندانیان همیشه وجود دارد و احتمال آن بسیار زیاد است به همین دلیل سیستم های مددکاری و حمایت از خانواده در استرالیا حتی تا مدت ها بعد از آزادی زندانیان با خانواده های آنها در ارتباطند و حمایت های اجتماعی ارائه می دهند.

 

 

● آمریکا: مشاوره و مدیتیشن

موسسه حمایت و کمکی زندانیان در سال ۱۹۷۶ توسط چارلز کولسون افتتاح شد. او ابتدا از کلیسا برای این کار کمک گرفت و این خدمات بعدها گسترش یافت طوری که انگلستان، استرالیا، کانادا و نیوزلند نیز به او پیوستند و این موسسه به یک مرکز بین المللی تبدیل شد. به این ترتیب از سال ۱۹۷۹ به بعد، ۱۱۵ کشور به عضویت آن درآمدند و در حال حاضر این موسسه یکی از بزرگ ترین و گسترده ترین شبکه های حمایتی از زندانیان و خانواده های آنها در دنیاست.

 

در قوانین حمایت از خانواده زندانیان که توسط این موسسه بین المللی اجرا می شود این موارد وجود دارد:

▪ در بعضی کشورها، کودکان ناچارند با ��ادر خود در زندان بمانند و موسسه مذکور کمک های خانوادگی ارائه می دهد مثل فراهم کردن مدرسه برای تحصیل، مراقبت های پزشکی و رفع نیازهای اساسی و اولیه.

 

▪ این موسسه برای خانواده های زندانیان مشاوره ازدواج و مدیتیشن و سایر تمهیدات لازم را فراهم می کند تا ارتباطات خانوادگی آنها تقویت شود.

▪ اداره های ملی این موسسه با کلیساهای محلی هر کشور در ارتباطند تا برای حمایت های طولانی مدت خانوادگی از آنها کمک بگیرند.

 

▪ وزارت این موسسه برنامه های سوادآموزی برای زندانیان و خانواده آنها در نظر دارد.

▪ بسیاری از دپارتمان های این موسسه در تمام کشورهای عضو، در روز مادر و پدر جشن هایی در زندان برگزار می کنند تا خانواده ها در کنار زندانیان باشند و کودکان آنها بتوانند والدین خود را ببینند.

 

▪ کارکنان این موسسه در ارتباط نزدیک با زندانیان هستند و واحدهای آموزشی تخصصی برای آنها در نظر می گیرند تا خصوصیات فردی این زندانیان تقویت و نقش آنها در خانواده حفظ شود. پیگیری وضعیت زندانیان و خانواده آنها همچنان ادامه می یابد تا آنها در جامعه وضعیت مناسب خود را پیدا کنند.

تمام کشورهای عضو این موسسه در سراسر دنیا برنامه «درخت فرشته» برای کریسمس دارند و برای فرزندان خانواده های زندانیان هدیه تهیه و شرایطی فراهم می کنند تا در ایام عید، در کنار زندانی باشند.

 

▪ طبق قوانین این موسسه، کودکان حق دارند مرتب با والد یا والدین زندانی خود ملاقات داشته باشند. ضمنا تمام هزینه های مدرسه، لباس و سایر موارد مربوط به مدرسه فرزندان زندانیان فراهم می شود.

 

 

● انگلستان: ملاقات فرزندان در اتاق کودک

در قوانین حمایت از خانواده در انگلستان این موارد ذکر شده است:

 

▪ فرزندان زندانیان حق دارند به ملاقات بروند مگر اینکه والد زندانی متهم به سوءرفتار جنسی باشد. حتی در انگلستان محل ملاقات فرزندان زندانیان با اسباب بازی و شرایط دلپذیر و جذاب تدارک دیده شده تا فرزندان دچار ترس و نگرانی نشوند.

▪ خانواده زندانیان می توانند با بیان شرایط خود از کمک های دولتی بهره مند شوند.

 

▪ مراکزی به نام مراکز ملاقاتی ها وجود دارد تا در شرایطی که بستگان زندانی با مشکلاتی روبرو هستند مستقیما با مسوولان مربوطه در میان بگذارند.

کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه