چگونگی انتقال ارزش ها به نسل جوان


چگونگی انتقال ارزش ها به نسل جوان - تصویر 1

عفاف و حجاب، تعصب و غیرت، آبرو و حیثیت خانوادگی، فرمانبرداری از بزرگ ترها همگی از ارزش های دینی و فرهنگی است که مورد قبول تمامی آحاد جامعه می باشد.طبیعی است که ارزش ها و هنجارها در هر جامعه ای انعکاسی از شیوه نگرش به زندگی، اعتقادات، باورها، سنت ها و آیین مردمان آن جامعه است.

 

جامعه ایرانی در گذر از سنت به مدرنیته، دگرگونی های گسترده و تغییرات را تجربه می کند که آثار و عواقب آن در پای بندی به ارزش ها یا پشت کردن به آن ها بیش از هر قشری در نسل جوان قابل مشاهده است. به نظر بسیاری از کارشناسان در جامعه امروز ایران، هر نهاد و سازمانی قصد دارد به نحوی به انتقال ارزش ها و مفاهیم مدنظر خود و اشاعه آن در جامعه بپردازد اما این که تا چه حد موفق بوده اند سوالات زیادی وجود دارد. با توجه به اهمیت این بحث پای صحبت های دکتر شهرام ناصری روان پزشک خانواده نشستیم.

 

 

● انتقال ارزش ها

 

ما هر روز شاهد چهره غمزده والدینی هستیم که فرزندانشان به ارزش های موردنظر آن ها پایبندی زیادی ندارند. شکایت های رایج والدین مبنی بر درس نخواندن، سیگار کشیدن، بی توجهی برخی جوانان به ارزش های خانوادگی، شعائر مذهبی، رعایت نکردن حجاب و عفاف، گرایش به خرده فرهنگ های نادرست و نامرسوم نشان می دهد که یکی از چالش های اساسی والدین با فرزندان بر سر ارزش گذاری هاست. در واقع والدین شاهد شکست خود در انتقال ارزش ها هستند. دکتر ناصری با بیان این مقدمه ادامه می دهد: ارزش یک مفهوم کلی است و ممکن است به تعداد افراد یک جامعه، ارزش وجود داشته باشد و هرکسی ادب نگاه داشتن، حرف شنوی را طبق مدل شناختی خود تعریف کند.

 

وقتی والدین ارزش ها را کلی و حداکثری مطرح می کنند، فرزندان نمی توانند چارچوب دقیقی را از آن چه از آن ها خواسته شده است، ترسیم کنند؛ بنابراین نمی دانند که والدین چه زمانی از آ ن ها راضی می شوند، در ابتدا ممکن است فرزندان در قبال ارزش های کلی مطیع باشند اما اطاعت پس از مدتی جای خود را به سرکشی می دهد.

 

نکته این جاست که چه در چارچوب خانواده و چه در چارچوب اجتماع تعاریفی که از ارزش ها ارائه می کنیم، مبهم است. به عبارتی والدین امروز یک تعریف از ادب را ارائه می کنند و فردا یک تعریف دیگر. فرزندان به سبب علاقه ای که به والدین خود دارند، تا مدتی اصول کلی را رعایت می کنند اما طی فرآیند رشد ارزش های دریافتی را پس می زنند زیرا درمی یابند باوجود عمل به آن ها نمی توانند رضایت والدین را جلب کنند. شاید با یک مثال ساده بتوان بهتر این مفهوم را بیان کرد.

 

 

انتقال ارزش ها شبیه رودخانه ای است که چند سنگ بزرگ برای عبور از آن وجود دارد اگر به جای چند سنگ بزرگ، صدها سنگ وسط رودخانه قرار داده شود، جریان رود از حرکت باز می ایستد و وقتی فرد از اطاعت به سرکشی متمایل شود، تمامی سنگ ها را از مسیر رودخانه برمی دارد. اگر در خانواده و سپس جامعه ارزش ها توسط جوانان نادیده گرفته شود قبل از آن ها متولیان و والدین مقصر هستند زیرا نتوانسته اند ارزش ها را به طرز صحیحی انتقال دهند.

 

● ۳ مشخصه اساسی ارزش ها

دکتر ناصری با اشاره به این که در اولین گام باید یک ارزش را با ۳ مشخصه وضوح، شفافیت و محدودیت مطرح کنیم، تاکید می کند: برای ابلاغ و آموزش هر ارزشی باید آن را حداقلی تعریف کنیم نه حداکثری. ��رای اشاعه ارزش ها باید براساس مشکلی که به وجود آمده است اولویت بندی کنیم و ارزش ها را به صورت محدود، حداقلی و واضح تعریف کنیم. اشتباه بیشتر ما اعم از والدین یا متولیان جامعه این است که کمال طلب هستیم و می خواهیم از ابتدا به کمال ارزش ها برسیم. همین اشتباه باعث می شود جوانان از ارزش های حداقلی هم فاصله بگیرند زیرا در درون خود فاصله زیادی با ارزش های واقعی می بینند و حتی حاضر نیستند به آن ها فکر کنند.

 

 

درون خانواده نیز والدین آن قدر کمال گرایانه و ایده آل گونه درباره فرزندان خود می اندیشند که قابل تصور نیست. در حالی که خودشان حال و حوصله یادگیری چیزی ندارند، از فرزندان خود توقع دارند در رشته های علمی و مدارج بالا تحصیل کنند و در واقع بار توقعات از خود را روی دوش نسل بعدی می گذارند.

 

کمال طلبی در ابلاغ ارزش ها که در برخی خانواده ها اعمال می شود اشتباه بزرگی است که باعث شکاف بیشتر بین والدین و فرزندان می شود. بنابراین یک راهکار اساسی این است که اگر می خواهیم ادب، عفاف و حجاب ، احترام و دیگر ارزش ها را ترویج کنیم باید آن ها را به صورت حداقلی بخواهیم و نه حداکثری.

 

 

دکتر ناصری در پاسخ به این سوال که چگونه یک جوان در عین وفاداری به ارزش ها می تواند علایق خود را دنبال کند، می گوید: در وهله اول قوانین ما چه در چارچوب خانواده و چه در چارچوب جامعه باید ایجابی باشد نه سلبی. در حالی که بیشتر توقعاتی که ما از جوان داریم، سلبی است.

 

از طرفی باید دانست که اگر ارزشی را معرفی کردیم باید محکم بایستیم و انعطاف نداشته باشیم درست مثل چند سنگ بزرگ که وسط رودخانه ثابت است و تکان نمی خورد اما در دیگر موارد باید در جهت رودخانه حرکت کرد و انعطاف لازم را داشت. وقتی همراه با جریان رودخانه هستیم یعنی پذیرفته ایم که فرزندمان به تنوع نیاز دارد و اجازه حرکت و کسب تجربه دارد اما اصول اساسی و ارزش های ضروری را نمی تواند جابه جا کند یا آن ها را تغییر دهد.

 

● ضرورت مکالمه شفاف و واضح

والدین لازم است برای انتقال ارزش ها، مکالمه سالم و مناسبی با جوان داشته باشند. یک مکالمه وقتی نتیجه بخش است که واضح و شفاف باشد. ممکن است این کلمات بدیهی به نظر برسد اما لازم است والدین بدانند منظور از شفافیت در گفت وگو چیست. وقتی می گوییم شفاف یعنی هنگام مکالمه همدیگر را ببینیم.

 

گاهی والدین به هنگام مکالمه آن قدر از جوان فاصله می گیرند که نمی توانند او را ببینند و متکلم الوحده می شوند؛ خودشان می گویند و دیگران باید گوش دهند. در صورتی که وقتی والدین حرف می زنند باید جای جوان قرار بگیرند و حرف خود را بشنوند.بعضی والدین به هنگام مکالمه بیلبورد اعتقادات خود را جلوی جوان می گذارند و توقع دارند حرف آن ها را بفهمد.

 

 

در حالی که با این شیوه جوان ندیده گرفته می شود و در طول گفت وگو شنونده منفعل است. این همان اتفاقی است که نه فقط در خانواده بلکه در صداوسیما، کلاس های درس و ... برای جوان می افتد.واضح بودن هم یعنی این که والدین بتوانند بگویند دقیقا از جوان می خواهند به چه چیزی و به کدام ارزش ها پایبند باشد. باید بدانند چه زمانی از جوان راضی می شوند و اگر از او راضی هستند، بیان کنند. در موارد زیادی جوانان با قوانین و ارزش های کلی و مبهم رو به رو هستند. هرگز تشویقی دریافت نمی کنند و روز به روز انتظارات والدین بالاتر می رود.

 

طبیعی است که در چنین شرایطی جوان پس از مدتی همه ارزش ها را زیر پا بگذارد. نکته این جاست که استفاده از شیوه های تنبیهی برخلاف تصور رایج، فقط جوانان را زیرک تر می کند. وقتی سیستم انتقال ارزش های ما بر این اساس باشد که در مواجهه با بی اعتنایی به ارزش ها بلافاصله از شیوه های تنبیهی استفاده کنیم، جوان به دنبال این می رود که کار خود را بکند اما راه فراری از تنبیه بیابد.

 

 

   نویسنده: عظیمی مروی

کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه